Cyberbezpieczeństwo 12 listopada 2026 7 min czytania

Naruszenie ochrony danych: jak zgłosić je do UODO w 72 godziny

Wysłany do niewłaściwej osoby plik z danymi pracowników, przejęta skrzynka pocztowa, zaszyfrowany serwer: każde z tych zdarzeń może być naruszeniem ochrony danych osobowych. Zegar zaczyna tykać w chwili, gdy się o nim dowiesz, a nie wtedy, gdy skończysz analizę.

72 godziny: od kiedy i na co

Zgodnie z RODO administrator zgłasza naruszenie ochrony danych osobowych Prezesowi UODO bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w ciągu 72 godzin od jego stwierdzenia. Termin liczy się w godzinach zegarowych, razem z nocą i weekendem. Jeśli incydent wykryjesz w piątek po południu, zgłoszenie powinno trafić do urzędu najpóźniej w poniedziałek po południu.

Zgłoszenia nie trzeba dokonywać, jeśli jest mało prawdopodobne, by naruszenie powodowało ryzyko naruszenia praw lub wolności osób. Ta ocena musi jednak być przemyślana i zapisana. Każde naruszenie, także niezgłoszone, trafia do wewnętrznej ewidencji, bo RODO wymaga dokumentowania wszystkich przypadków: okoliczności, skutków i podjętych działań.

Gdy ryzyko dla osób jest wysokie, dochodzi drugi obowiązek: zawiadomienie samych osób, których dane dotyczą. Czy w danym przypadku jest on konieczny, oceniasz razem z IOD. Przykład: wyciek numerów PESEL i skanów dowodów osobistych klientów.

Co w ogóle jest naruszeniem

Wiele firm kojarzy naruszenie wyłącznie z wyciekiem. Tymczasem RODO obejmuje trzy rodzaje zdarzeń:

Rodzaj naruszenia Co się stało Przykład z małej firmy
Poufność dane zobaczył ktoś nieuprawniony lista płac wysłana do całego zespołu zamiast do księgowej
Integralność dane zostały zmienione bez uprawnień włamywacz podmienił numery kont w bazie kontrahentów
Dostępność dane stały się niedostępne lub zostały utracone ransomware zaszyfrował serwer, a kopia zapasowa nie działała

Szczególnie często pomijana jest dostępność. Atak ransomware, po którym dane udało się odtworzyć z kopii w ciągu godziny, może nie wymagać zgłoszenia. Ten sam atak bez działającej kopii, gdy przez tydzień przychodnia nie ma dostępu do dokumentacji pacjentów, najczęściej już tak. Ostateczną ocenę zawsze warto przeprowadzić z IOD.

Pierwsze godziny: zabezpiecz, zanim zaczniesz sprzątać

Najwięcej szkód w dochodzeniu wyrządza pośpiech. Informatyk przywraca serwer z obrazu, kasuje podejrzane konta i czyści logi, a potem nikt nie jest w stanie ustalić, jakie dane wyciekły. Bez tej wiedzy trudno rzetelnie ocenić ryzyko i wypełnić zgłoszenie.

Kolejność działań w pierwszych godzinach wygląda zwykle tak:

  1. Odizoluj, ale nie wyłączaj. Odłącz zainfekowany komputer od sieci, zablokuj przejęte konto, zmień hasła. Pamięć i dyski zostaw w obecnym stanie, jeśli to możliwe.
  2. Zabezpiecz logi. Dziennik audytu Microsoft 365, logi logowań Entra ID, zdarzenia z systemu EDR, logi zapory i serwera VPN. Część z nich jest przechowywana tylko przez określony czas, więc skopiuj je od razu.
  3. Zapisz oś czasu. Kto, kiedy i jak zauważył problem, jakie kroki podjęto, o której godzinie. Ta notatka będzie podstawą zgłoszenia.
  4. Powiadom IOD albo osobę odpowiedzialną za ochronę danych. To ona prowadzi ocenę ryzyka i decyduje razem z zarządem o zgłoszeniu.
  5. Ustal zakres. Jakie systemy, jakie kategorie danych, ilu osób dotyczy naruszenie. Wystarczy wstępne oszacowanie.

Co musi zawierać zgłoszenie

Zgłoszenie składa się przez formularz elektroniczny udostępniany przez UODO. RODO określa minimalny zakres informacji, a aktualny wzór formularza najlepiej przejrzeć z IOD, zanim będzie potrzebny:

  • charakter naruszenia, w tym w miarę możliwości kategorie i przybliżoną liczbę osób oraz wpisów danych,
  • imię, nazwisko i dane kontaktowe IOD lub innej osoby, od której można uzyskać informacje,
  • możliwe konsekwencje naruszenia,
  • środki zastosowane lub proponowane w celu zaradzenia naruszeniu i zminimalizowania jego skutków.

RODO pozwala składać informacje etapami. Jeśli po 72 godzinach nadal nie znasz pełnego zakresu, zgłoś to, co wiesz, i zaznacz, że uzupełnienie nastąpi po zakończeniu analizy. Spóźnione zgłoszenie musi zawierać wyjaśnienie przyczyn opóźnienia.

Lepsze jest zgłoszenie niepełne, ale złożone w terminie, niż kompletne po tygodniu. Brak wszystkich odpowiedzi to normalna sytuacja w pierwszych dniach incydentu, a RODO wprost przewiduje uzupełnianie informacji.

Przykład: przejęta skrzynka w biurze rachunkowym

Wyobraź sobie biuro rachunkowe, które w poniedziałek rano zauważa, że klienci dostają z adresu jednej z księgowych wiadomości z prośbą o pilny przelew. Pierwszy odruch: zmiana hasła i przeprosiny wysłane do klientów. Dopiero w środę ktoś pyta, co włamywacz mógł zobaczyć w skrzynce.

Dziennik audytu Microsoft 365 pokazuje, że atakujący logował się przez dziewięć dni z zagranicznego adresu IP i ustawił regułę przekierowującą kopie wszystkich wiadomości na zewnętrzny adres. W skrzynce były deklaracje PIT, listy płac i skany dokumentów klientów. Termin na zgłoszenie biegnie tymczasem od poniedziałku, więc na ocenę ryzyka i zawiadomienie klientów zostaje niewiele czasu. Gdyby logi przejrzano od razu, biuro miałoby dwa dni więcej na spokojną analizę.

Takiemu scenariuszowi zapobiegają trzy proste ustawienia: MFA dla wszystkich kont, blokada automatycznych przekierowań na adresy zewnętrzne i alerty o logowaniach z nietypowych lokalizacji. W małej firmie to zwykle praca na jedno popołudnie.

Błędy, które kosztują najwięcej czasu

Kilka zachowań powtarza się przy incydentach bardzo często. Każde z nich zjada godziny z tych 72, które masz do dyspozycji:

  • Liczenie terminu od zakończenia analizy. Termin biegnie od chwili, gdy firma z rozsądną pewnością wie, że doszło do naruszenia, a nie od momentu, gdy zna wszystkie szczegóły.
  • Ukrywanie sprawy przed IOD do czasu, aż „wszystko będzie jasne”. IOD dowiaduje się w trzecim dniu i ma kilka godzin na ocenę.
  • Kontakt z atakującym na własną rękę, na przykład odpowiadanie na wiadomości z żądaniem okupu, bez konsultacji z prawnikiem i specjalistami.
  • Masowe resetowanie haseł bez wylogowania aktywnych sesji. Atakujący, który ma ważny token, nadal może czytać pocztę.
  • Brak jednej osoby koordynującej. Pięć osób prowadzi równoległe działania, a nikt nie pisze notatki z osią czasu.

Wyznacz z góry, kto w Twojej firmie koordynuje incydent, i zapisz jego dane w procedurze. To prosta decyzja, która w kryzysie oszczędza najwięcej nerwów.

Rola dostawców i innych przepisów

Jeśli naruszenie wystąpiło u Twojego dostawcy, na przykład w firmie hostingowej lub w systemie CRM, to on jako podmiot przetwarzający musi Cię niezwłocznie poinformować, a Ty dokonujesz zgłoszenia jako administrator. Warto, żeby umowa powierzenia określała konkretny termin takiej informacji. Więcej o tym piszemy w artykule o umowie powierzenia przetwarzania danych.

Niezależnie od RODO firmy objęte ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa mają osobne obowiązki zgłaszania incydentów do właściwego zespołu CSIRT. To dwa różne zgłoszenia, do różnych organów, z różnymi terminami. Który z nich Cię dotyczy, ustala prawnik lub IOD.

Przygotuj się, zanim coś się stanie

W 72 godziny trudno zbudować procedurę od zera. Dlatego warto mieć ją gotową: krótką instrukcję dla pracowników, kogo powiadomić, wzór notatki z osią czasu, listę logów do zabezpieczenia i informację, kto ma do nich dostęp. Równie ważne jest to, żeby logi w ogóle istniały i były przechowywane wystarczająco długo.

Po stronie technicznej pomagamy w dwóch miejscach. W ramach usługi RODO i ochrona danych osobowych przygotowujemy procedurę obsługi naruszeń i konfigurujemy rejestrowanie zdarzeń w Microsoft 365, na serwerach i stacjach roboczych. Przy monitoringu SOC podejrzane logowania i reguły przekierowań wychwytujemy na bieżąco, zanim zdążą zamienić się w dziewięciodniowy wyciek. Ocenę prawną i samo zgłoszenie zostawiamy IOD, któremu dostarczamy fakty z logów.

RA

Redakcja Apply

Cyberbezpieczeństwo

Przygotuj firmę na incydent z danymi

Opisz, z jakich systemów korzysta Twoja firma. Pomożemy skonfigurować logi i przygotować procedurę, dzięki której 72 godziny wystarczą na spokojną ocenę.

Godziny pracy
pon.-pt. 8:00-18:00, odpowiedź w ciągu dnia roboczego
Spotkania
Online w Teams lub Google Meet

Używamy wyłącznie niezbędnych plików cookie: dzięki nim strona działa poprawnie i pamięta wybrane przez Ciebie miasto. Nie śledzimy Cię w celach reklamowych. Szczegóły znajdziesz w polityce prywatności.