Kto musi mieć deklarację dostępności
Deklaracja dostępności wynika z ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Obowiązek dotyczy podmiotów publicznych, czyli między innymi urzędów administracji rządowej i samorządowej, gmin, powiatów i województw, szkół i przedszkoli publicznych, uczelni, publicznych placówek ochrony zdrowia, instytucji kultury oraz innych jednostek wskazanych w ustawie. Zakres jest szeroki, więc jeśli masz wątpliwości, czy Twoja jednostka się w nim mieści, sprawdź to z radcą prawnym lub koordynatorem do spraw dostępności.
Ważne: deklaracja dotyczy każdej strony i każdej aplikacji mobilnej osobno. Gmina, która prowadzi stronę główną, BIP, serwis projektu unijnego i stronę gminnego ośrodka kultury, potrzebuje czterech deklaracji, a nie jednej wspólnej.
Prywatnej firmy ta ustawa co do zasady nie obejmuje. Pośrednio dotyczy jednak wykonawców: jeśli budujesz lub utrzymujesz stronę dla jednostki publicznej, zamawiający będzie oczekiwał serwisu zgodnego z WCAG 2.1 na poziomie AA i pomocy przy deklaracji. Sklepy internetowe i część usług prywatnych podlegają osobnym przepisom wdrażającym European Accessibility Act, ale to temat na inny artykuł.
Co musi zawierać deklaracja
Treść i układ deklaracji określa wzór udostępniony przez ministra właściwego do spraw informatyzacji. Wzór ma nie tylko ustaloną kolejność sekcji, ale też określone znaczniki w kodzie HTML, dzięki którym deklaracje da się monitorować automatycznie. Dlatego samodzielnie „ładnie przeredagowana” wersja może być gorsza od suchej, ale zgodnej ze wzorem. Najważniejsze elementy to:
- nazwa podmiotu i adres strony lub nazwa aplikacji, której dotyczy deklaracja,
- data publikacji serwisu i data jego ostatniej istotnej aktualizacji,
- status zgodności: zgodna, częściowo zgodna albo niezgodna z ustawą,
- lista treści niedostępnych wraz z uzasadnieniem, na przykład wyłączeniem ustawowym albo nieproporcjonalnym obciążeniem,
- data sporządzenia i ostatniego przeglądu deklaracji oraz sposób oceny: samoocena lub badanie przez podmiot zewnętrzny,
- dane osoby kontaktowej i opis procedury żądania zapewnienia dostępności oraz skargi, z informacją o możliwości zwrócenia się do Rzecznika Praw Obywatelskich,
- opis dostępności architektonicznej siedziby: wejścia, windy, toalety, pętle indukcyjne, możliwość skorzystania z tłumacza języka migowego,
- informacje o aplikacjach mobilnych podmiotu, jeśli istnieją.
Link do deklaracji umieszcza się zwykle w stopce każdej podstrony, pod czytelną nazwą „Deklaracja dostępności”. Sama deklaracja musi być stroną HTML, nie skanem ani plikiem PDF.
Wyłączenia i nieproporcjonalne obciążenie
Ustawa nie wymaga, żeby absolutnie wszystko było dostępne od razu. Przewiduje wyłączenia, między innymi dla transmisji na żywo, starszych plików biurowych opublikowanych przed wskazaną w ustawie datą (o ile nie są potrzebne do bieżących spraw), map, treści osób trzecich, których podmiot nie finansuje ani nie kontroluje, oraz reprodukcji zbiorów dziedzictwa. Wyłączenie nie zwalnia jednak z myślenia: jeśli mapa pokazuje punkty odbioru odpadów, te same adresy powinny być dostępne także w formie tekstu.
Druga furtka to nieproporcjonalne obciążenie. Można się na nie powołać, gdy koszt dostosowania jest niewspółmierny do korzyści, ale wymaga to rzetelnej oceny spisanej na piśmie, a nie jednego zdania w deklaracji. W praktyce organy kontrolujące patrzą na takie uzasadnienia krytycznie, szczególnie gdy dotyczą podstawowych funkcji strony. W każdej sytuacji, w której treść pozostaje niedostępna, trzeba zapewnić dostęp alternatywny, na przykład przesłanie dokumentu w dostępnej formie na prośbę mieszkańca albo pomoc przez czat lub e-mail.
Jak ją przygotować krok po kroku
- Spisz wszystkie serwisy. Strona główna, BIP, podstrony projektów, strony szkół i jednostek podległych, formularze online, aplikacje. Często dopiero ta lista pokazuje, ile deklaracji brakuje.
- Zbadaj stronę względem WCAG 2.1 AA. Najpierw automatycznie (axe, WAVE, Lighthouse), potem ręcznie: obsługa samą klawiaturą, czytnik ekranu NVDA, powiększenie do 200 %, kontrast, zachowanie formularzy przy błędach. Automaty wyłapują zwykle mniej niż połowę problemów, więc sam raport z narzędzia nie wystarczy.
- Przejrzyj dokumenty. Uchwały, zarządzenia, ogłoszenia o przetargach i menu stołówki szkolnej w formie skanów to najczęstsza przyczyna niezgodności.
- Zapisz niezgodności z przyczyną i planem. Przy każdej pozycji: co jest niedostępne, dlaczego i kiedy zostanie poprawione.
- Ustal status uczciwie. „Zgodna” tylko wtedy, gdy badanie nie wykazało niezgodności.
- Wypełnij wzór i opisz budynek. Część architektoniczną przygotuj z osobą odpowiedzialną za siedzibę, a nie z pamięci.
- Opublikuj i zaplanuj przegląd. Deklarację przegląda się i aktualizuje co najmniej raz w roku, a także po każdej większej zmianie serwisu.
Najczęstsze błędy w deklaracjach
| Błąd | Czym grozi | Jak to poprawić |
|---|---|---|
| Status „zgodna” bez żadnego badania | nieprawdziwe oświadczenie, łatwe do podważenia w skardze | przeprowadzić audyt i zmienić status zgodnie z wynikiem |
| Data przeglądu sprzed kilku lat | sygnał, że nikt nie dba o serwis | wpisać przegląd do kalendarza jednostki |
| Deklaracja skopiowana z innej gminy | cudze nazwy, niepasujące treści, błędne dane kontaktowe | napisać własną na podstawie wzoru |
| Nieczynny adres e-mail lub osoba, która już nie pracuje | żądania dostępności giną bez odpowiedzi | podać skrzynkę funkcyjną i zastępcę |
| Jedna deklaracja dla kilku serwisów | brak deklaracji dla pozostałych stron | osobna deklaracja pod każdym adresem |
| Pominięte skany w BIP | niezgodność ukryta przed użytkownikami | wymienić je jako treści niedostępne i zaplanować naprawę |
Status „częściowo zgodna” z rzetelną listą braków i planem poprawek jest lepszy niż „zgodna” wpisana na wyrost. Pierwszy pokazuje, że panujesz nad sytuacją, drugi wychodzi przy pierwszej skardze.
Przykład: deklaracja, która przestała mówić prawdę
Wyobraź sobie gminę wiejską, która od kilku lat ma deklarację ze statusem „zgodna”. Przy przebudowie strony audyt pokazuje, że w BIP leży ponad sto zeskanowanych uchwał bez warstwy tekstowej, slidera na stronie głównej nie da się zatrzymać, a formularz zgłoszenia awarii oświetlenia nie ma etykiet pól. Rozsądna reakcja wygląda tak: zmiana statusu na „częściowo zgodna” z listą problemów i terminami, publikowanie nowych uchwał jako dostępnych dokumentów tekstowych, a starszych w dostępnej formie na żądanie. Przy nowym szablonie slider znika, a formularze przechodzą testy z czytnikiem ekranu, zanim trafią na produkcję.
Pamiętaj też, że deklaracja to jeden z kilku obowiązków. Jednostki publiczne raportują również stan zapewniania dostępności w odrębnym trybie, a nadzór nad stronami może zakończyć się wezwaniem do poprawy i karą pieniężną. Szczegóły warto omówić z prawnikiem jednostki.
Co możesz zrobić teraz
Otwórz deklarację swojej strony i sprawdź trzy rzeczy: datę ostatniego przeglądu, czy dane kontaktowe są aktualne i czy status opiera się na jakimkolwiek badaniu. Jeśli któraś odpowiedź brzmi „nie wiem”, czas na przegląd.
Pomagamy jednostkom publicznym w całym procesie: od audytu i testów użyteczności z udziałem osób korzystających z technologii asystujących, przez poprawki, po przygotowanie deklaracji zgodnej ze wzorem. Jeśli strona wymaga przebudowy, projektujemy ją od początku z myślą o WCAG w ramach usługi strony dla sektora publicznego. Całość prowadzimy zdalnie, a więcej o współpracy z samorządami i szkołami przeczytasz na stronie instytucje publiczne.
Redakcja Apply
Rozwój oprogramowania i e-commerce